زاگرۆس ناسنامە و بڕبڕەی پشتی نەتەوەیەک ولانکەی یەکەمین شارستانییەتەکانی جیهانە. لەم بابەتەدا زانیاری ورد دەربارەی بەرزترین لووتکەکان، مێژووی ئەشکەوتەکان و سروشتی سیحراویی زاگرۆس بخوێنەرەوە.

بیهێنە بەر چاوت جیهانێک بەبێ ڕەنگ، بەبێ میوە، و لە کۆتاییدا بەبێ مرۆڤ. زۆرێک لە زانایانی بواری ژینگە دەڵێن ئەگەر هەنگەکان لەناو بچن، زنجیرەی خۆراکی مرۆڤ تووشی داڕمانێکی وا دەبێت کە مرۆڤەکان قڕیان دێت لە برسان. بەڵام بۆچی ئەم مێرووە بچووکە کلیلی مانەوەی ئێمەیە؟ کاتێک باس لە قەیرانی نەمانی هەنگ دەکەین، مێشکمان تەنها بۆ نەمانی هەنگوین و تامی شیرینی سەر سفرەکانمان دەچێت، بەڵام ڕاستییەکە زۆر لەوە مەترسیدارترە. هەنگەکان لە بەرهەمهێنانی ٧٠٪ی ئەو دانەوێڵە و ڕووەکانە کە مرۆڤ بۆ خۆر

کاتێک لە ناو سروشت دا ڕادەکەی گوێت لە توندلێدانی دڵتە، تێکەڵ بە دەنگی با و ئاژەڵەکان، خشپەی گەڵاکان و دەنگی خۆڵ و خیزەڵانی ژێر پێتە. ئێرە وەک شەقامەکانی ناو شار نییە، تەنها تۆیت و چیایەکی سەرکەش. ترەیل ڕاننینگ یانی گەرانەوە بۆ ناو ڕەگ و ڕیشەی مرۆڤ. زۆرینەی ئێمە ڕاهاتووین لەسەر ئاسفاڵتی بێدەنگ وجادە ڕابکەین، بەڵام ئایا تا ئێستا تاقیت کردووەتەوە لە باوەشی سروشتدا، لەو شوێنانەی تەنها دەنگی هەناسەکانت و خشپەی گەڵاکان دەبیسترێت، ڕابکەیت؟ ترەیل ڕاننینگ (Trail Running)  - دەو یان ڕ

بەکارهێنانی باتوم ئەوڕۆکانە لە هایکینگ یان بە گشتی لە شاخەوانیدا زۆر باوە و لەڕاستیدا زۆریش گرنگە. بەکارهێنانی دروستی باتوم لە شاخ دەبێتە هۆی پاراستنی ئەژنۆ و مەچەکی پێ و بەگشتی دەتوانێت گوشار لەسەر ماسوولکەکانی قاچ کەم بکاتەوە. باتوم لە شوێنی سەخت و بەرداوی یان پڕ هەورازونشێو یارمەتیمان دەدات بۆ ڕاگرتنی هاوسەنگی. ڕێگاڕۆیشتن بە باتومەوە پێویستی بە ڕاهێنان هەیە و نابێ  بە بەردەوامی، بەڵکو بەپێی پێویست کەڵکی لێ وەربگیرێت. تەکنیکەکان: سەرکەوتن بە دوو باتوم لەو تەکنیکەدا هەردوو ب

دووچەرخەسواری کوێستان ئەگەر بەدوای ڕێگەیەکدا دەگەڕێیت کە جەستەت و سیستمی دڵ و دەمارت و هەناسەت بەهێز بکات، و لە هەمان کاتدا لە قەرەباڵغی شار دوورت بکاتەوە، ماونتەین بایکینگ یان دووچەرخەسواری کوێستان باشترین بژاردەیە. ئەم وەرزشە هونەری لێخوڕینی دووچەرخەیە لەسەر ڕێگای ناڕێک و سەخت، وەک ناو دارستان، کێو و دەشت و سرووشت. ماونتەین بایکینگ مێژووەکەی زۆر کۆن نییە. لە ساڵانی حەفتاکاندا (1970s)  لە کالیفۆرنیای ئەمریکا دەستی پێکرد. کۆمەڵێک گەنجی سەرکێش، هاتن دووچەرخەی ئاسایی و ناو شاری

مۆن بلانک بە بەرزی ٤٨١١ مێتر بەرزترین شوێن لە ئەوڕۆپا و ئاڵپ ناسراوە. ‌ئەو چیایە هەمیشە بە بەفر داپۆشراوە زۆر پێش ئەوەی ناوی بنرێت "کێوی سپی"، خەڵکی ناوچەکە پێیان دەوت Montagne Maudite  (کێوە نەفرەت لێکراوەکە). باوەڕ وابوو کە دێو و درنج و ئەژدیها لەسەر لووتکەکەی دەژین، و دانیشتووانی شامۆنی تا سەدەی ١٨ زۆر بە دەگمەن لەو ناوچانە نزیک دەبوونەوە. بە پێی ئاماری فەرمی وڵاتی فەرانسا ساڵانە ١٠٠ کەس لە مۆنبلان گیانی دەدا و تا هێشتا زیاتر لە ٨٠٠٠ کەس لەو چیایە گیانیانداوە هەر ئەوەش

جیهانی بەفر و سەهۆڵ پڕە لە وەرزشی خۆش و پڕ لە چێژ و هەیەجان کە هەر یەکەو بە جۆرێک سوود بە جەستە و مێشک دەگەیەنن. وەرزشە زستانییەکان (Winter Sports)  بریتین لە کۆمەڵێک چالاکی جەستەیی و کێبڕکێی وەرزشی کە بە شێوەیەکی سەرەکی لەسەر بەفر  یان سەهۆڵ  ئەنجام دەدرێن. لە وەرزشی زستانیدا وەرزشوان دەبێ خۆی لەگەڵ ساردترین و سەختترین بارودۆخە سروشتییەکان  بە بەکارهێنانی زانستی فیزیک و هاوسەنگی بگونجێنێ. بە شێوەیەکی گشتی وەرزشە زستانییەکان بۆ دوو گرووپی سەرەکی دابەش دەبن: وەرزشە سەهۆڵییەکا

ڕنووی بەفر لە کوردستان گیانی دوو کەسی گرت هەموو زستانێک، ڕنوو گیانی خەڵک لە شاخەکانی کوردستان دەستێنێ. شوانەکان، دانیشتووانی گوندەکان، شاخەوانەکان، کرێکار و جارجاریش گەشتیاران دەکەونە ژێر ڕنوو و تەڵەی سپی مەرگ. زۆربەی ئەم مردنانە لە ئەنجامی نەبوونی هۆشیاری و ئاگاداری لە بارودۆخی کەشووهەوای پێشبینی نەکراوە. ڕنوو ڕووداوێکی نامۆ نییە لە شاخەکانی کوردستان و هەر ساڵ لە ناوچەی جیاواز خەڵک تووشی دەبن. ڕنوو ڕووداوێکی سرووشتیە و شێواز و هۆکاری ڕوونی هەیە، تێگەیشتن لەو هۆکارانە دەتوانێ

کۆڵەپشتی یەکێکە لە گرینگترین کەلوپەلەکانی شاخەوانی کە هەروەکوو پێڵاوی شاخەوانی دەبێ بۆ هەڵبژاردنەکەی زۆر بەحەوسەلە بی و بەپێی ئەو بەرنامەیە یان ئەو شاخەی کە قەرارە لێی سەرکەوی هەڵیبژێری یان بیکڕی. کۆڵەپشتییەک کە بتوانی بۆ ماوەی چەند ساڵان کەڵکی لێ وەربگری لە شاخ ئازارت نەدا. چون تۆ بۆ ماوەی زیاتر لە کاتژمێرێک یان ڕۆژێک لەشاخ بەکۆڵتی دادەدەی کەوایە واباشترە کۆڵەپشتییەکی باش و گونجاو بێت. تەنیا کۆڵەپشتییەکیش کە وڵامدەری هەموو بەرنامەکانت بێ و بتوانی بۆ هەموو شاخێک لە کۆڵی خۆتی

پێڵاوێکی گونجاو: پێویستە بۆ هەر بەرنامەیەکی شاخەوانی پێڵاوێکی گونجاو هەڵبژێری. بۆ ئەوە هەڵبژاردنەش نە تەنیا جۆری بەرنامەکەت بەڵکوو دەبێ ڕادەی ئەزموون و ئامادەیی جەستەیی خۆشت لەبەرچاو بێت. پۆلێن کردنی پێڵاوەکانی شاخەوانی یارمەتیمان دەدات بۆ ئەوەی بتوانین گونجاوترین پێڵاو بۆ ئامانجەکانمان هەڵبژێرن. چ بۆ بەرنامەیەکی یەک ڕۆژە یان چ بۆ بەڕێوەبردنی بەرنامەیەکەی شەخەوانیی چەندڕۆژە. پێشنیارتان پێ دەکەم پێڵاوی شاخەوانی لە دووکانێکی تایبەت و لەلایەن ڕاوێژکارێک بکڕن بۆ ئەوەی بتوانێت جۆر